TRICLINIUM

TRICLINIUM
Graece τρίκλινον, a lectis, in quibus vescebantur olim, dictum est. Sic autem Lipsius; Antiqq. Lection. l. 3. In conaculo collocabatur mensa rotunda, humilis: inferiorum quidem hominum tripes et ex simplici ligno: lautiorum citrea aut acerna aut lamina argentea intecta: quem pes eburneus fabrefactus, puta in modum pardi aut leonis sustinebat. Circum mensam tres et plurimum lecti sternebantur, ex quo Triclimi nomen. Vel duo etiam, quod Plautus Biclinium: posterior aetas a Vespasianorum imperio Sigma vocare coepit. Ii porro lecti tegebantur aulaeis, purpurâ aut aliâ veste stragulâ, pro copia et inopia convivatoris. In unoquoque autem horum lectorum tres convivae ad mensam accumbebant, unde de convivarum numero, proficisci a tribus, consistere in novem, dictum apud A. Gellium, l. 13. c. 11. non Romae solum, sed et Athenis: quamquam nonnumquam quaternos etiam in singulis lectis collocatos esle, docet Horatius Flaccus, l. 1. Sat. 4. v. 86.
Saepe tribus lectis videas cenare quaternos.
Quod tamen sordidi hominis aliquô modô erat, et Cicero, in Pison. notat; cum ait: Graeci stipati quini in lectis; saepe plures, ipse solus. Alias enim, si convivarum numerus novenariô esset maior, tum tribus lectis adhuc unum pluresque adhiberi moris erat; Erat enim Triclinium tres lecti separati ac divisi, unde omnibus mensis illud convenire poterat: cum contra Sigma, quod etiam Stibadium et Accubitum dixêre, unus perpetuus lectus, isque semirotundus, pro mensarum magnitudine, variaret. Quô factum, ut a numerô convivarum istiusmodi stibadia modo Hexaclina, modo Octaclina, dicerentur. Martial. l. 9. Epigr. 60. v. 9. Ordo accumbentium hic erat, ut in quolibet lecto, qui dignissimus esset, supremum teneret locum; mediô locô exceptô, in quo loco infimus; totius Triclinii honoratissimus erat, atque Consularis locus dicebatur, forte quoniam is locus proximus erat loco supremo infimi lecti, quem dominus convivii occupabat, uti videre est apud Salmas. ad Solin. laudatum hanc in rem supra, in voce Locus. Antiqui autem non solum ipsos tres lectos stratos, quibus ad mensam accumbebatur, Triclinium dixêre, sed etram τρίκλινον οἶκον, locum scil. ipsum, in quo tres lecti sternerentur, ita appellavêre, ut Cicero, Vitruvius, Quintilianus, Val: Maximus, Suetonius, Alii Triclinium pro conclavi et cenatione ipsa usurpârunt. Sic de Simonide Phaedrus, l. 4. fab. 24. v. 28.
Unum promôrat vix pedem Triciliniô.
E' quibus discimus; falli Servium, ad l. 1. Aeneid. cum errare dicit eos, qui Triclinium dicunt, ipsam Basilicam vel cenationem, etc. Eratque hoc vel aestivum, vel hiemale, M. Vitruv. Pollio, l. 7. c. 4. quorum illud irrigabatur per silvanos et fistulas, quae opulentiorbus ex argento et auro; istud favillâ et carboniubs illatis calefiebat, Casaubon. ad Sueton. Nerone, c. 27. et ipse Sueton. Tib. c. 74. Utrumque ornabatur tropaeis gentilitiis, ut Atrium imaginibus, Bibliotheca statuis. Petron. Satyricô, Et quod praecipue miratus sum, in postibus fasces erant cum securibus fixi, quorum imam partem, quasi embolum navis aeneum, finiebat: Cum antiquis ea tempribus non privatorum domibus sed Deorum solum fanis suffigerentur. Itque emptâ etiam domô, manebant haec ornamenta, neque novo possessori illa refigere fas erat. Vide Servium, ad l. 4. Aeneid v. 244. Ibidem et libri erant, adeo superbô apparatu, ut verius Bibliothecae videri poslent, quam Triclinia seu Cenacula: qui mos inde ortus, quod in conviviis aliquid semper legere aut recitare Clientes famulique consueverant. Senec. de Tranquillit. animi, c. 9. De cuiusmodi Tricliniari recitatione, habes lepidissimum Epigramma apud Martialem, l. 3. Epigr. 50. quod vide, et Criticos, qui infinitis id locis probârunt. Instruebatur porrotapetibus, aulaeis aliisque id genus, quae per vestimenta Triclinaria, l. 20. ff. de opt. leg. intelligit Dempsterus; quorum tamen nomine convivantium vestimenta, intelligi vult Ioh. Laurentius ICtus, Notis in Phaedrum. Aulaea certe quod attinet, memoriae prodidit Varro, quô tempore usus camerae ignorabatur, vela ad excipiendum pulverem, ne super mensas spatgeretur, atque dapes simul conspurcaret et convivas, solita in Tricliniis suspendi. Quo respiciens Horatius, Serm. l. 2. Sat. 8. v. 54. ait:
Interea suspensa graves aulaea ruinas,
In patinam fecêre, trahentia pulveris atri,
Quantum non Aquilo Campanis excitat agris.
De vestibus convivantium diximus supra in voce Synthesis alibique; sicut de Servis Tricliniaribus passim, inprimis voce Triclimarcha: Quorum cum tanta fuerit copia, merito de am plitudine Triclinii cogites, quam inculcans Seneca, Ep. 115. capacem Populi eoenationem, vocat: quemadmodum idem alibi ministros hosce Turbam contionis appellavit: Quae cum vera sint de Tricliniis privatorum, non mirabimurde Caesarum Tricliniis, dicentem Hieronymum, ad Salv. Mensae ministrat orbis, et terrae ac maria serviunt: quae verba qui intelligere cupit, adeat Martialem, l. 9. Epigr. 7. ubi inter alia mille pocillatorum mentionem facit, et, qui tantae Ministrorum frequentiae non imparem Triclinii molem graphice describit, Statium, l. 4. Sylv. 11. Vide Dempster. in Rosin. l. 5. c. 28. plura apud Pignorium, de Serv. Aliosque, inprimis vero Petrum Ciacconium Toletanum, de Triclinio, cum Appendice Fulvii Ursini, et supra passim, ubi de Accumbendi ritu, Conviviis, voce Trichorum, aliisque huc facientibus dictum. Exhibet marmoreum Triclinium vetustissimum Patavii, quod in aedibus
Rhamnusianis, post Curiam Urbis Praefecti, in vico Patriarchae, ad D. Iacobî visitur. Mercurialis, de Arte Gymn. l. 1. c. 11. unde fall discimus, qui putârunt tripodes, de quibus apud Athenaeum Eubolus Comicus, et in quibus duo vel tres edentes repraesentantur in marmoribus vetustis, fuisse Triclinia, quandoquidem ibi nec trium lectorum imago neque accubitus conspicitur; Sunt enim duntaxat sepulchralium cenarum effigies, de quibus tractant, qui sepulchrales Veter. ritus describere sunt aggressi, vide Mercurialem, loc. cit. Postquam Triclinia ab usu receslêrunt, Stibadia seu Sigmata in eorum assumpta sunt locum, ut diximus suô locô. Mansit tamen et lapsô, translatôque Bayzantium Imperiô, vetus nomen, uti discimus ex Curopalate, de offic. aulae Constantinop. Vide quoque supra in voce Thomaites etc. Ex aere porro Triclinia apud Romanos esle coepêre, ut et hoc addam, post Asiam devictam. Plin. l. 34. c. 3. Triclima aerata abacosque et monopodia Cn. Manlius Asiâ devictâ primus invenit triumpho suo, quem duxit urbis annô CCCCCLXVII. Dein ex argento etiam auroque facta, docet Favorinus, apud A. Gellium; l. 15. c. 8. ubi in luxum eorum graviter invehitur, et Manilius, Astron. l. 5.
Haec fuerat quondam Divis concessa figura,
Nunc iam luxuriae pars est. Triclinia templis.
Concertant, tectique aurô iam vescimur aurô.
Quorum sensus notante Scaligerô, Aedes Deorum olim duntaxat bracteatae et deauratae erant, nunc vero et Triclinia nostra; tectique aureis lacunaribus vescimur aurô cavo. De primo horum auctore, idem sic Plin. l. 33. c. 11. Lectos vero mulierum iam pridem totos operiri argentô, et Triclinia quaedam; quibus argentum adddidisse primus traditur Carvilius Pollio Eques Romanus, non ut operiret, aut Delicâ specie faceret, sed Punicanâ. Idem et aureos fecit. In aureo lecto veste purpureâ decubuisse Caesarem, Suetonius narrat, c. 49. Solidô argentô factos habuisse lectos et Tricliniares et Cubiculares, de Heliogabalo, c. 19. Lampridus scribit: ubi et croco totum Triclinium sparsise, addit etc. Sed et ex testudine fiebant, Plin. l. 32. c. 4. Quo de Veter. luxu plura, vide praeter Auctores citatos apud Isac. Casaubonum, ad Athenaeum, Suetonium et Historam August. Salmas. ad eandem, ut et ad Tertullianum de Pallio passim, Iac. Oiselium, Not. ad A. Gellium, l. 15. c. 8. Alios.

Hofmann J. Lexicon universale. 1698.

Look at other dictionaries:

  • triclinium — [ triklinjɔm ] n. m. • 1605; mot lat. d o. gr., proprt « lit de table pour trois » ♦ Antiq. rom. Salle à manger à lits en pente, autour d une table ronde ou carrée. Des tricliniums. ● triclinium nom masculin (latin triclinium, du grec triklinion …   Encyclopédie Universelle

  • Triclinium — Triclinium, dessin du XIXe siècle …   Wikipédia en Français

  • triclinium — TRICLÍNIUM s.n. v. tricliniu. Trimis de LauraGellner, 13.09.2007. Sursa: DEX 98  TRICLÍNIUM s.n. v. tricliniu. Trimis de LauraGellner, 13.09.2007. Sursa: DN …   Dicționar Român

  • Triclinium — Tri*clin i*um, n.; pl. {Triclinia}. [L., from Gr. ?, ?; ? (see {Tri }) + {?} a couch.] (Rom. Antiq.) (a) A couch for reclining at meals, extending round three sides of a table, and usually in three parts. (b) A dining room furnished with such a… …   The Collaborative International Dictionary of English

  • Triclinĭum — (röm. Ant.), 1) Sitz, worauf drei Personen Platz haben; 2) Speisestube, worin drei, je drei Personen fassende Sophas (Lecti) so um einen Tisch (Abacus) standen, daß die vierte Seite für die aufwartenden Sklaven frei blieb. Daher die Sklaven,… …   Pierer's Universal-Lexikon

  • triclinium — [trī klin′ē əm] n. pl. triclinia [trī klin′ēə] [L < Gr triklinion, dim. of triklinos < tri ,TRI + klinē, a couch < klinein: see LEAN1] 1. a couch extending around three sides of an ancient Roman dining table, for reclining at meals 2. an …   English World dictionary

  • Triclinium — A triclinium (plural: triclinia ) is a formal dining room in a Roman building. The word is adopted from the Greek τρικλίνιον, triklinion , from τρι , tri and κλίνη, klinē , a couch. It was characterized by three couches, the klinai, on three… …   Wikipedia

  • Triclinium — Rekonstruiertes Triclinium aus Caesaraugusta (Saragossa) …   Deutsch Wikipedia

  • triclinium — (tri kli ni om ) s. m. Terme d antiquité romaine. Salle à manger à trois lits, sur chacun desquels se plaçaient trois convives. •   Un des côtés restait libre pour le service, et le long des trois autres on rangeait trois lits : ce qui fit nommer …   Dictionnaire de la Langue Française d'Émile Littré

  • triclinium — noun (plural triclinia) Etymology: Latin, from Greek triklinion, from tri + klinein to lean, recline more at lean Date: 1646 1. a couch extending around three sides of a table used by the ancient Romans for reclining at meals 2. a dining room… …   New Collegiate Dictionary

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.